Rozwój mowy dziecka

pexels.com - Conversation

Dzięki rozumieniu mowy dziecko może rozumieć otaczającą go rzeczywistość. Natomiast umiejętność mówienia pozwala mu uzewnętrznić się, wyrażając swoje uczucia, spostrzeżenia i pragnienia.

Mowa zależna jest od predyspozycji genetycznych dziecka, prawidłowości budowy narządów mowy (oddechowych, artykulacyjnych i fonacyjnych), słuchu, wzroku i struktur korowych w mózgu. Kształtuje się od urodzenia do 7 roku życia i dzieli się na kilka okresów.

Etapy rozwoju mowy wg Leona Kaczmarka:

1) Okres melodii – trwa od urodzenia do pierwszego roku życia.

  • Od urodzenia do końca 3 miesiąca dziecko komunikuje się z otoczeniem za pomocą krzyku i płaczu, aby w sposób niezamierzony informować najbliższych o swoich potrzebach.
  • Między 3 a 6 miesiącem życia dziecko zaczyna głużyć. Wydaje serie różnych dźwięków opartych na spółgłoskach, ale nie posiadają one postaci sylaby. Dźwięki są symptomami dobrego samopoczucia i wydają je wszystkie dzieci, także te które nie słyszą lub mają uszkodzenie słuchu.
  • Pomiędzy 9 a 12 miesiącem życia dziecko zaczyna gaworzyć. Wydaje i odtwarza dźwięki zasłyszane z otoczenia. Dźwięki nie mają przypadkowego charakteru, pojawiają się echolalie i ciągi sylab, zawierających samogłoskę. Dziecko zaczyna kojarzyć powtarzane dźwięki z osobą lub przedmiotem.

2) Okres wyrazu – trwa od roku do 2 lat. Jest to czas bardzo ważny dla aktywizacji języka. Pojawiają się samogłoski, takie jak: a, u, i, e oraz spółgłoski: p, b, m, t, d, n, ś, ć, czasem ź, dź.

  • Około 9 miesiąca życia rozpoczyna się okres dokładnej wypowiedzi jednowyrazowej. Dziecko odkrywa, że ciągi dźwięków, jakie słyszy i wypowiada, coś znaczą, rozumie o wiele więcej słów, wyrażeń i zdań, niż jest w stanie samodzielnie wypowiedzieć, pojawiają się onomatopeje. Maluszek upraszcza grupy spółgłoskowe, często wymawia tylko pierwszą sylabę lub końcówkę słowa. Z momentem kiedy dziecko zaczyna chodzić, następuje rozwój spostrzegania i pamięci dziecka, poznawania otaczającego świata i nazywania przez dziecko interesujących go przedmiotów, a także odgrywanie ich cech.
  • Około 18 miesiąca życia rozpoczyna się okres wypowiedzi dwuwyrazowej. Pojawia się rozczłonkowana struktura wypowiedzi: wykonawca czynności – czynność, co sprawia, że wyrazy, zaczynają przybierać kształt właściwy dla danego języka.

3) Okres zdania – trwa od 2 do 3 roku życia. W okresie budowania zdań mowa ulega dalszemu doskonaleniu oraz uzupełnianiu i staje się zrozumiała nie tylko dla najbliższych, ale także dla otoczenia. Dziecko buduje zdania proste składające się z dwóch do pięciu wyrazów. Wymawiane głoski nie zawsze są pełnowartościowe ze względu na małą sprawność narządów artykulacyjnych, dlatego dziecko często zamienia je na łatwiejsze, zwłaszcza w trudnych zestawieniach. W okresie zdania maluch słyszy błędy w wypowiedzi innych i poprawia je. Świadczy to o różnicowaniu słuchowym prawidłowej i nieprawidłowej wymowy słów znanych dziecku. Pojawia się prawidłowa wymowa spółgłosek: p, b, m, f, w, k, g, h, t, d, n, l oraz samogłosek: a, o, u, e, y, i, ą, ę. Pod koniec tego okresu pojawia się: s, z, c, dz, które wcześniej było zastępowane przez dziecko: ś, ź, ć, dź.

4) Okres swoistej mowy dziecięcej – trwa od 3 do 7 roku życia. W tym czasie wzbogaceniu ulega zasób słownictwa, pojawiają się kolejne głoski i rozwija się umiejętność budowania zdań złożonych. W młodszym wieku przedszkolnym wciąż występują zniekształcenia mowy, ale zanikają one w kolejnych latach.

  • 3 rok życia – dziecko potrafi porozumieć się z otoczeniem, (zadaje wiele pytań), jednak rozwój mowy w dalszym ciągu postępuje i często pojawiają się błędy. Dziecko powinno wymawiać wszystkie samogłoski ustne i nosowe, spółgłoski: p, b, m, f, w, ś, ź, ć, dź, ń, k, g, h, t, t, d, n, l, ł, j. Pojawiają się również głoski takie jak: s, z, c, dz, (ale mogą ulegać zmiękczeniu na ś, ź, ć, dź).
  • 4 rok życia – dziecko w wypowiedziach nawiązuje do przeszłości i przyszłości, (które zaczyna rozróżniać), utrwalają się głoski s, z, c, dz i pojawia się głoska r.
  • 5 rok życia – mowa dziecka jest zrozumiała, wypowiedzi uwzględniają kolejność zdarzeń i zależności przyczynowo – skutkowe. Dziecko chętnie poprawia innych i szuka prawidłowego brzmienia wyrazów, potrafi wyjaśnić znaczenie słów, wyróżnić cechy przedmiotów i możliwość ich zastosowania.
  • 6 rok życia – dziecko powinno prawidłowo wymawiać wszystkie głoski (nawet te najtrudniejsze: sz, ż, cz, dż, r) i używać rozbudowanych zdań. Następuje zakończenie procesu kształtowania się mowy.

Jak wspomagać rozwój mowy dziecka?

  • Mówmy do dziecka i opowiadajmy mu o wszystkim. Dbajmy o to, aby maluszek widział naszą twarz i nie podnośmy głosu zwracając się do niego.
  • Opowiadajmy dziecku co robimy, co dzieje się wokół niego. Niech mowa towarzyszy spacerom, zakupom, pracom domowym.
  • Stosujmy wypowiedzi proste, komunikatywne, krótkie i poprawne językowo. Modulujmy je głosem.
  • Unikajmy zniekształceń i spieszczeń mowy.
  • Kiedy dziecko wypowie jakieś słowo, starajmy się rozszerzyć jego wypowiedź.
  • Cierpliwie i wyczerpująco odpowiadajmy na pytania dziecka.
  • Opowiadajmy i czytajmy dziecku bajki, wierszyki, wyliczanki. Uczmy na pamięć krótkich wierszy.
  • Oglądajmy z dzieckiem obrazki, nazywajmy przedmioty i opisujmy sytuacje.
  • Stosujmy zabawy językowe i dźwiękonaśladowcze.
  • Śpiewajmy razem z dzieckiem.
  • Zachęcajmy dziecko do mówienia oraz dostrzegajmy postępy i każde osiągnięcie, nagradzając je pochwałą.
  • Róbmy wszystko, aby rozmowa dziecka z nami była przyjemnością.
  • Uczymy dziecko dbałości o higienę jamy ustnej i prawidłowego gryzienia oraz przeżuwania pokarmu.

Źródło:
L. Kaczmarek, Nasze dziecko uczy się mowy.
G. Demelowa, Elementy logopedii.