Uczucia i emocje

flickr.com - Tim Geers

Uczucia to procesy zachodzące w organizmie, które odzwierciedlają stosunek jednostki do otoczenia, jego elementów i do samej siebie. Jest to stan poruszenia organizmu, związany z silnym świadomym lub nieświadomym odczuciem o charakterze pobudzenia.

Uczucie nie jest działaniem samym w sobie, lecz energią wewnętrzną popychającą nas do działania i nadającą naszym czynom „tonalność” i szczególny koloryt. – Eva Illouz

Wyróżnia się dwa rodzaje przeciwstawnych biegunowo uczuć, które podkreślają główne kierunki zachowania się, pobudzanego przez przeżycia emocjonalne:

  1. Uczucia dodatnie, zabarwione przyjemnością.
  2. Uczucia ujemne, zabarwione przykrymi odczuciami.

Uczucia mają źródło w otoczeniu. Są związane z osobami, przedmiotami, sytuacjami i zdarzeniami, które wywołują w człowieku określony proces emocjonalny jako odpowiedź na zetknięcie z nimi. Doświadczanie uczuć może mieć dwa rodzaje źródeł:

  • Źródła pierwotne. Źródłami uczuć mogą być wszystkie składniki naszego otoczenia, ludzie i ich postępowanie czy nasze działania.
  • Źródła wtórne. Źródłami uczuć mogą być dawne sytuacje, przeżycia i wydarzenia, wspominane i wywołane z pamięci.

Uczucia mogą aktywizować, mobilizować i pobudzać do działania, albo powstrzymywać aktywność, osłabiać lub całkowicie hamować, czyniąc człowieka biernym. Jednak ze względu na siłę, napięcie i czas trwania uczuć wyróżnia się procesy uczuciowe, do których zalicza się: afekty, namiętności i nastroje.

  1. Afekt to proces emocjonalny, silny, nagle powstający i szybko narastający, aż do wyraźnego punktu kulminacyjnego, w którym napięcie procesu jest największe. W rezultacie człowiek przestaje kierować się rozsądkiem, poddając się uczuciom (gniew, przerażenie), które decydują o jego sposobie zachowania. Jest to wzmożona reakcja nerwowa i emocjonalna na pewne (subiektywne) sytuacje i przeżycia. Afekty należy opanować i powstrzymywać, ponieważ ich skutki bywają bolesne.
  2. Nastrój to proces emocjonalny, o niewielkiej sile, napięciu i długim czasie trwania, osiągającym nawet kilka dni. Nastroje mogą być przyjemne lub przykre.
  3. Namiętność to proces emocjonalny posiadający dużą siłę, równomierne, jednakowe napięcie i długi czas trwania, osiągający nawet kilka lat. Namiętności odzwierciedlają pozytywny stosunek człowieka do faktów czy działań, powodując głębokie zaangażowanie emocjonalne. Stanowią silną pobudkę wytrwałych działań, którym człowiek poświęca swoje siły, czas i najlepsze zdolności.

Procesy uczuciowe są ściśle związane z procesami emocjonalnymi, które są procesami psychicznymi, nadającymi jakość i znaczenie poznaniu oraz czynnościom podmiotu, jakie mają dla niego, będące źródłem emocji, przedmioty, zjawiska i osoby. Oznacza to, że emocje to nasza bezpośrednia reakcja na bodźce pochodzące ze świata zewnętrznego.

Istnieje kilka rodzajów uczuć:

  1. Uczucia intelektualne – są to uczucia pojawiające się pod wpływem treści procesów poznawczych i działania prowadzącego do uzyskania informacji, silnie związane z działaniem umysłu. Zalicza się do nich zainteresowanie i zwątpienie, co prowadzi do radości odkrycia, satysfakcji, natchnienia, poszukiwania i aktywności poznawczej.
  2. Uczucia estetyczne – są to uczucia odzwierciedlające stosunek człowieka do przedmiotów, procesów i sytuacji posiadających w sobie piękno i wzbudzanie wrażliwości emocjonalnej. Uczucia dotyczą dzieł sztuki oraz zjawisk przyrodniczych i wzmacniają oddziaływanie treści oraz ułatwiają przyswojenie zawartych w nich informacji, interpretację zdarzeń, działań i wzorców osobowości.
  3. Uczucia moralno-społeczne – są to uczucia powstające we współżyciu i współdziałaniu z innymi osobami i grupami społecznymi. Jest to stosunek człowieka do innych ludzi, instytucji społecznych i wszelkich przejawów życia zbiorowego oraz do samego siebie. W uczuciach moralno-społecznych odzwierciedla się stosunek do innych, wytworów ich rąk i umysłów oraz do norm i zasad postępowania.

Dojrzałość emocjonalna

Dojrzałość emocjonalną osiąga się dzięki, współdziałaniu uczuć i procesów poznawczych. Należy wspomagać dzieci w osiąganiu dojrzałości emocjonalnej, która rozwija się razem z doskonaleniem się wszystkich funkcji psychicznych, a przede wszystkim funkcji poznawczych, właściwych relacji społecznych, orientacji w otoczeniu i właściwym stosunku emocjonalnym wobec niego, wzrostu możliwości kierowania własnym postępowaniem i obudzenie refleksji nad własnym działaniem i nad samym sobą.

Koniecznym warunkiem osiągnięcia dojrzałości uczuć jest poprawne rozumienie i ocenianie zdarzeń, faktów, celów działania, znajomość i właściwe rozumienie tego, czego oczekują i wymagają od jednostki inni ludzie oraz uświadamianie sobie treści norm, wskazujące moralne i wartościowe sposoby postępowania. Dopiero, kiedy zostaną spełnione powyższe warunki można kierować własnym działaniem. Warto także pamiętać, że praca nad dojrzałością emocjonalną jest ściśle związana z wszechstronnym rozwojem osobowości ucznia i stanowi ważny element dojrzałości społecznej człowieka.

Źródło:
W. Pomykało, „Encyklopedia pedagogiczna”
S. Gerstmann, „Uczucia w naszym życiu”
Fotografia: flickr.com – Tim Geers

One Comment
  1. Pingback: Radość życia | ABC Malucha

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *