Rozwój poznawczy (0-2 rok życia)

Pierwszym etapem rozwoju poznawczego wg Piageta jest faza sensoryczno – motoryczna. Obejmuje dzieci od urodzenia do 2 roku życia. Cechami charakterystycznymi stadium jest odbieranie, przez dzieci, bodźców płynących ze świata zewnętrznego, uczenie się przez zmysły, wzrost świadomości sensorycznej i motorycznej oraz kształtowanie się pojęcia istnienia. Dzieci zaczynają rozumieć, że jeśli coś znika z pola widzenia to nie przestaje istnieć. Pojawia się egocentryzm.

Stadium sensoryczno – motoryczne (inteligencji praktycznej) dzieli się na 6 etapów związanych z wiekiem dziecka. 

Stadium 1 – ćwiczenie odruchów (0-1 miesiąc życia):

  • Reagowanie na bodźce płynące ze środowiska.
  • Wszystkie zachowania mają charakter odruchów, najważniejsze jest ssanie, które pojawia się w momencie dotknięcia warg.
  • Ćwiczone są chwytanie (zaciśnięcie dłoni w momencie dotknięcia jej przez przedmiot) i patrzenie (wpatrywanie się w przedmioty w zasięgu wzroku), które stanowią bazę dla schematów czynnościowych, z czasem następuje asymilacja.
  • Reagowanie na bliski fizyczny kontakt z dorosłym – ustanie płaczu, przystosowanie pozycji ciała do sposobu trzymania.

Stadium 2 – rozwijanie schematów, pierwszych nawyków (1-4 miesiąc życia):

  • Posiadanie przez dziecko określonych schematów: ssania i chwytania.
  • Poszczególne schematy stają się coraz precyzyjniejsze dzięki ćwiczeniom np. chwytanie inaczej maskotki, inaczej grzechotki.
  • Zainteresowane dziecka ruchami własnych rąk i nóg, niż zabawką, stosowanie schematów dla przyjemności samego stosowania (np. chwyta aby chwycić).
  • Powtarzanie zachowań, w obrębie własnego ciała, które zdarzyły się przypadkiem.
  • Śledzenie wzrokiem przedmiotu, patrzenie w kierunku, w którym zniknął.
  • Rozpoznawanie znajomych dźwięków, dotyków, osób i rzeczy.
  • Zabawa własnym ciałem, kopanie nogami, zabawa palcami.
  • Wzrok, słuch, dotyk zaczynają być ze sobą powiązane, dziecko kieruje wzrok w stronę dźwięku, a potem wyciąga rękę.
  • Rozpoznawanie swoich subiektywnych stanów – rozpoznanie w działaniu zanika, kiedy przedmiot przestaje oddziaływać na zmysły.
  • Zwracanie uwagi na osobę dorosłą i przypatrywanie się jej.

Stadium 3 – odkrywanie procedur (4-8 miesiąc życia):

  • Powtarzanie zachowania, które wywołane przypadkiem przyniosło zadowalający efekt.
  • Swoiste rozumienie przyczynowości – jeśli dziecko wywoła skutek, rozumie dlaczego tak się stało, ale nie potrafi go przewidzieć. Powtarza skutek, jeśli wcześniej został przypadkowo wywołany.
  • Zdarza się, że dziecko niewłaściwie stosuje znany schemat chcąc wywołać określony efekt.
  • Pojawia się zainteresowanie światem zewnętrznym, dziecko eksploruje otoczenie, a kiedy manipuluje zabawką, robi to tak, aby ją poznać.
  • Złoszczenie się w momencie nieradzenia sobie z rozwiązaniem problemu.
  • Rozróżnianie osób znanych i obcych – inna reakcja na głos, widok, dotyk osób znanych i nieznanych.
  • Angażowanie się w interakcje i zabawy, umiejętność współdziałania na zasadzie przemienności i przewidywanie kulminacyjnych momentów w zabawie.
  • Świadome wykonanie ruchów i wydawanie dźwięków w celu wywołania określonej reakcji.

Stadium 4 – intencjonalne zachowanie (8-12 miesiąc życia):

  • Pojawiają się pierwsze zachowania typu: środek – cel. Dziecko widząc cel szuka środków do jego osiągnięcia.
  • Oddzielenie środków od celu, rozwiązywanie prostych problemów metodą prób i błędów, uciekanie się do pomocy dorosłych, pokonywanie prostych przeszkód.
  • Dociekliwość i nastawienie na eksplorację otoczenia, umiejętność poszukiwania.
  • Zainteresowanie się przedmiotami, szukanie takich, które szczególnie podobają się dziecku, zapamiętywanie gdzie leży odłożony przedmiot i poszukiwanie go w tym samym miejscu.
  • Zabawa skomplikowanymi przedmiotami, powtarzanie złożonych czynności, sprawdzanie efektów
  • Inicjowanie interakcji z dorosłymi, zaczepianie ich, utrzymywanie i przedłużanie kontaktu.
  • Komunikaty skierowane są do określonej osoby, wykorzystanie gestu, ruchu, przedmiotu poprzez nadanie im znaczenia: wyciągnięcie ręki w stronę interesującego przedmiotu, skierowanie wzroku na osobę, podkreślenie żądań wokalizacją.

Stadium 5 – eksperymentowanie (12-18 miesiąc życia):

  • Odkrywanie nowych środków, skutków i schematów przez aktywną eksplorację, świadome i systematyczne zmienianie zachowania.
  • Rozwiązywanie problemów, pokonywanie przeszkód poprzez poszukiwanie nowych działań metodą prób i błędów, umiejętność oddziaływania na przedmiot, posługiwanie się narzędziami i odkrywanie różnych możliwości wykorzystania jednego przedmiotu.
  • Eksperymentowanie dla samej przyjemności odkrywania (wchodzenie i schodzenie z wysokich przedmiotów)
  • Reagowanie na proste polecenia i wykonywanie prostych próśb.
  • Używanie konwencjonalnych znaków, gestów i wokalizacji, używanie proto-słów (np. bum-bum określające wszystkie pojazdy)

Stadium 6 – pierwsze reprezentacje umysłowe (18-24 miesiąc życia):

  • Tworzenie reprezentacji myślowych, czyli myślenie i działanie, zastępowanie metody prób i błędów umysłowym rozwiązywaniem błędów.
  • Zatrzymywanie się przed problemem, wybieranie właściwego rozwiązania i zastosowanie go w praktyce.

Źródło:
B. J. Wadsworth, Teoria Piageta. Poznawczy i emocjonalny rozwój dziecka.