Poczucie własnej wartości

flickr.com - Gonzalo Baeza

W nauczaniu, wychowywaniu i w każdym aspekcie życia, bardzo ważnym czynnikiem jest samoocena. Jest ona równoznaczna z pojęciem własnej wartości czy obrazem samego siebie i stanowi pewien stan psychiczny, będący jednym z wyznaczników osobowości. Samoocena to postawa wobec siebie, wpływająca na nastrój i wywierająca silny wpływ na pewne zachowania.

Samoocena może przejawiać się w dwóch postawach, jako: samoakceptacja (wiara, zaufanie, szacunek do samego siebie, dobre samopoczucie i pozytywne myślenie, które powoduje wykorzystywanie swoich możliwości lub poprawienie swojego zachowania pod wpływem innych) lub samoodtrącenie (poczucie krzywdy, winy i niższości, które powoduje niedocenianie siebie, przecenianie porażek, pretensje i poniżanie siebie).

Samoocenę mierzy się w dwóch wymiarach: wysokości (zaniżona, zawyżona) i pewności (pewna, niepewna). Wszystko zależy od tego, czy myślimy o sobie w sposób pozytywny czy negatywny oraz czy przeceniamy swoje zdolności albo nie doceniamy swoich możliwości i sukcesów. Istnieje także samoocena adekwatna, która pojawia się, kiedy nasze umiejętności stanowią odzwierciedlenie w efektach pracy i podejmowanych czynnościach.

Poczucie własnej wartości nie zastąpi dachu nad głową, ani pokarmu w żołądku, ale zwiększa prawdopodobieństwo znalezienia sposobów, by te potrzeby zaspokoić. – Nathaniel Branden

Nasza samoocena w przeważającej mierze zależy od wychowania i komunikatów płynących ze strony rodziców, opiekunów i nauczycieli, które podważają wartość dziecka i powodują myślenie, że wartość człowieka zależy od zróżnicowanych czynników zewnętrznych i umiejętności. Osoba myśląca w ten sposób stara się sprostać narzuconym wymaganiom, aby zasłużyć sobie na miłość, uznanie i miano osoby wartościowej, przez co staje się niepewna własnej wartości, zależna od opinii otoczenia, pozwalająca się wykorzystywać i nie broniąca swoich praw.

Nieadekwatna samoocena może także wynikać z niedostatecznego samopoznania – braku osobistego rozwoju, analizy własnych zachowań i niedoceniania własnych zalet.

Cechy osób posiadających niską samoocenę:

  • Brak asertywności.
  • Unikanie ambitnych celów i zadań lub stawianie zadań powyżej swoich możliwości.
  • Unikanie publicznych wystąpień.
  • Wycofywanie się z podejmowania nowych zadań po poniesieniu porażki lub napotkaniu trudności.
  • Negatywne myślenie o sobie i niedocenianie własnych umiejętności oraz zalet.
  • Zaprzeczanie słusznym komplementom.
  • Myślenie o sobie w sposób negatywny przez porównywanie się z innymi.
  • Silne reakcje emocjonalne na krytykę.
  • Potrzeba ciągłego potwierdzania prawidłowości wykonania zadań przez autorytety.
  • Brak pewności siebie.
  • Koncentrowanie się na własnych błędach, słabościach i wadach.
  • Przypisywanie sobie winy za porażki i dopatrywanie się przyczyn sukcesu w czynnikach zewnętrznych.
  • Ignorowanie własnych potrzeb.
  • Podejrzliwość wobec ludzi, ich intencji i bezinteresowności.
  • Minimalistyczna postawa wobec życia i brak chęci samorealizacji.
  • Tendencja do samotności i unikania kontaktów towarzyskich.

Niełatwo wychować dziecko, w poczuciu własnej wartości, jeśli sami tego poczucia nie posiadamy. A jest to proces, który kształtuje się przez całe życie i wpływają na niego:

  • Spotykane osoby – rodzice, rówieśnicy, przyjaciele, nauczyciele, członkowie rodziny i inne istotne osoby.
  • Porównania społeczne – porównywania stanowiące punkt odniesienia do wartościowania siebie.
  • Bilans osiągnięć i porażek – osiągnięcia dające poczucie niezadowolenia lub wzrostu samooceny
  • Własna aktywność – praca nad sobą powodująca zmiany w postrzeganiu siebie.

Poczucie własnej wartości wyraża rymowanka: „Kocham siebie i szanuje, wiem, że potrafię i zasługuje„. Jednak, aby w nią uwierzyć i się z nią utożsamić potrzebna jest praca wychowawcza:

  1. Chwalmy dziecko, kiedy na to zasługuje. W pozostałym czasie przekazujmy pozytywną informację zwrotną, podkreślając to, co się udaje. Nie chwalmy dziecka bez przyczyny czy na pocieszenie, ale szukajmy pozytywów i pozwalajmy przeżyć lekcję. Nie mówmy, że dziecko jest najlepsze, (do osiągnięcia statusu mistrza czeka go dłuuuga droga), ponieważ nie chodzi o to, żeby dziecko osiadło na laurach i przestało się starać.
  2. Zachęcajmy dziecko i stwarzajmy możliwości, szanując jego prawo wyboru. (Nie wolno zmuszać i onieśmielać maluchów!) Nie uśredniajmy i nie wymagajmy wszystkiego od wszystkich, ponieważ prowadzi to do porównywania i spadku poczucia wartości u dzieci i rodziców. Różnorodność jest pożądana.
  3. Traktujmy dziecko podmiotowo, czyli jak partnera mającego głos w danej sprawie. Uznajmy jego obecność, pokazujmy, że jest ważne, pozwalajmy na posiadanie własnego zdania, słuchajmy go, pozwólmy na pewną swobodę w podejmowanych wyborach i szanujmy go. Nigdy nie poniżajmy dziecka i nie etykietujmy jego zachowań.
  4. Pozwalajmy dziecku mówić dobrze o sobie i o innych. Chwalić, szanować i dziękować innym. Być uprzejmym, kulturalnym, empatycznym, słuchać własnych potrzeb, rozwijać się, stawiać sobie cele i je realizować. Dobre traktowanie i myślenie o sobie procentuje.

Chcąc wzmocnić poczucie własnej wartości, należy spełnić kilka wytycznych:

  1. Kochaj siebie za niepowtarzalność i odmienność. (Dzięki temu pokochasz innych).
  2. Uniezależnij ocenę własnej osoby od opinii i sądów innych.
  3. Przyjmij do świadomości, że nie możesz być najlepszy w każdej dziedzinie.
  4. Wyznaczaj sobie małe cele, na miarę swoich możliwości i cierpliwie je realizuj.
  5. Koncentruj się na swoich umiejętnościach, mocnych stronach i pozytywnych cechach.

Warto pamiętać, że życie jest podróżą, podczas której nie należy zagłębiać się w negatywnym myśleniu o sobie, ale posiadając pewność siebie i wysoką samoocenę, stawiać jej czoło z przekonaniem, że jeśli tylko chcemy, możemy, małymi krokami, osiągnąć wszystko. Tego uczmy dzieci, a sprawimy, że ich poczucie wartości będzie wysokie.

Źródło:
I. Maciejewska-Opiełka, „Poczucie własnej wartości”.
T. Mądrzycki, „Osobowość jako system tworzący i realizujący plany”.
Fotografia: flickr.com – Gonzalo Baeza

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *