Koncepcje: Zoltan Kodaly

Zlotan Kodlay (1882-1967) to węgierski kompozytor, etnograf, muzykolog, pedagog i reformator systemu nauczania muzyki w szkolnictwie węgierskim, nazywanego Węgierskim Systemem Wychowania Muzycznego. Kodlay swój system oparł na muzyce ludowej i folklorze, który wiązał się z życiem, przyrodą, tradycjami i obyczajami.

Twórca wychodził z założenia, że aby poznać muzykę należy zacząć od aktywnej obserwacji muzyki żywej, przez przyswajanie wiadomości teoretycznych, po praktyczne zastosowanie poznanej i opanowanej wiedzy o muzyce.

Na metodę Kodlay’a składa się:

1. Śpiew własny dziecka – interpretacja oraz poprawna intonacja, rytmika i emisja głosu. U Kodaly’a zawsze pierwszy stopień gamy w tonacjach durowych jest nazywany „do”, a w tonacjach molowych – „la”. Oznacza to, że uczeń, który nauczy się czytać nuty według jego systemu w jednej tonacji, będzie je również czytał w pozostałych, bez trudności z transpozycją melodii w innych kluczach oraz będzie biegle rozpoznawał i stosował interwały. (Dzięki tej metodzie można w krótkim czasie nauczyć się sprawnie czytać nuty bez posiadania wiedzy teoretycznej).

2. Słuchanie muzyki – relatywne kształcenie słuchu, na które składa się:

  • Fonogestyka: śpiewanie poparte ruchem ręki i gestami, czyli kształtowanie wyobraźni oraz śpiewania solmizacją (systemem głosek stosowanych w nauce śpiewu, ułatwiającym odczytanie zapisu nutowego melodii) bez poznania zapisu dźwięków na pięciolinii.
  • Tataizacja: kształtowanie poczucia rytmu, czyli nadanie poszczególnym wartościom rytmicznym odpowiadających im sylab rytmicznych, takich jak: „ta”, „ti”, „to”, „sza”, „es”.

Kodlay uważał, że literatura muzyczna stanowi główne źródło do ćwiczeń, natomiast poznawanie i zapamiętywanie wybranego repertuaru dokonuje się dzięki ścisłemu powiązaniu nauki słuchania muzyki ze śpiewem, czytaniem i pisaniem nut. (Nauka słuchania muzyki polega na realizacji wszystkich form).

3. Wprowadzenie węgierskiej muzyki ludowej i muzyki ludowej różnych narodów stanowiącej podstawowy materiał nauczania.
Kompozytor stworzył płytoteki szkolne, w której znajdują się odpowiednio dobrane i wyselekcjonowane przykłady muzyki poważnej, opatrzone komentarze słownym. Uważał, że do odtwarzanej muzyki należy dodawać komentarze dotyczące epoki, stylu czy treści utworu, po to, aby w słuchaniu towarzyszyły nie tylko wrażenia słuchowe, ale przede wszystkim treści, które należało odnaleźć w słyszanym fragmencie.

Muzykolog twierdził, że muzyka musi być dostępna dla wszystkich ludzi, zarówno dla dzieci, jak i dorosłych. Wyszedł od przeświadczenia, że im prędzej rozpocznie się przygodę dziecka z obcowaniem z muzyką (w przedszkolu), tym lepiej dla niego. Dzieje się tak, ponieważ dzięki śpiewaniu piosenek wzbogaca się świat uczuć dziecka, kształtuje się jego wrażliwość muzyczna oraz postawa estetyczna, a to będzie owocowało w późniejszych latach.

Dodatkowo nawiązywał do organizacji powszechnego wychowania muzycznego, wprowadzając do wszystkich 8-letnich szkół węgierskich wychowanie muzyczne, które obejmuje dwie godziny tygodniowo, natomiast w szkołach średnich 1-2 godziny.

Jakie formy aktywności muzycznej zostały uwzględnione w systemie nauczania Kodlay’a?

  1. Odtwarzanie muzyki – śpiewanie pieśni stanowi główną formę systemu. Nauczanie śpiewu oparte jest na solmizacji relatywnej i założeniach metody względnej.
  2. Słuchanie muzyki – odgrywa bardzo ważną rolę, czego dowodem są powstałe zbiory muzyki poważnej, umieszczone w płytotekach szkolnych oraz umiejętność integracji kształcenia słuchu, poznania zasad muzyki oraz harmonii.
  3. Tworzenie muzyki – improwizacja nie ma dużego zastosowania i występuje tylko pod postacią improwizacji wokalnej.

Źródło:
M. i J. Jankowscy, Zoltan Kodaly i jego pedagogika muzyczna.