Koncepcje: Analityczno-empiryczna nauka o wychowaniu

hand-and-pen

Twórcą analityczno-empirycznej nauki o wychowaniu (pedagogiki pozytywistycznej) jest niemiecki pedagog i filozof Wolfgang Brezinka (ur. 9 czerwca 1928r.) Autor spogląda na proces wychowania oraz nauczania w inny sposób, ponieważ ówcześnie rozumiana pedagogika (lata ’60), wydawała mu się „bezgraniczną, nieusystematyzowaną zbieraniną całkiem różnych elementów bez wyraźnego rdzenia teoretycznego”.

W pedagogice pozytywistycznej człowiek i wychowanie to zbiór faktów empirycznych, czyli takich które można zbadać, opisać i wyjaśnić. A można tego dokonać poprzez przeprowadzenie badań empirycznych, skupiających fakty i poddających się pomiarowi.

Głównym zadaniem pedagogiki jest opis empiryczny (zdiagnozowanie faktów wychowawczych) i wyjaśnienie rzeczywistości wychowawczej (identyfikacja czynników empirycznych, które warunkują rzeczywistość i tłumaczą jej zmienność).

Brezinka wysunął postulaty naukowo-teoretyczne, stanowiące podstawy analityczno-empirycznej nauki o wychowaniu, a mianowicie:

  1. Należy stosować wyrażenie „nauka o wychowaniu” w celu określenia naukowej teorii wychowania opartej na doświadczeniach.
  2. Konieczne jest wypracowanie jasnych logiczno-analitycznych pojęć podstawowych.
  3. Powinno się zrezygnować z ogólnych pytań o istotę rzeczy w ramach naukowej teorii wychowania.
  4. Ważne jest czysto teoretyczne zbadanie obszaru przedmiotowego.
  5. Należy wspierać badania empiryczne.
  6. Należy stosować technologię pedagogiczną (należy odmitologizować wyobrażenia o niemożliwości jej stosowania).

Realna nauka o wychowaniu nie pozwala na formułowanie wartości oraz zasad postępowania, ponieważ z faktów nie można wyprowadzić wartości ani norm. W sposób czysto logiczny nie pokona się różnicy pomiędzy tym jak jest, a jak być powinno. Nauka może przyjąć tylko takie nauki o wychowaniu, które są ukierunkowane teleologicznie i przyczynowo-skutkowo, z kolei filozofia wychowania i pedagogika praktyczna daje odpowiedzi na pytania dotyczące norm i wartości, a także te dotyczące zajęć dydaktycznych.

Przedmiotem pedagogiki jest:

  • Pedagogika naukowa → Nauka o wychowaniu → 1.1 Teoretyczna nauka o wychowaniu oraz 1.2 Historiografia wychowania
  • Pedagogika nienaukowa → Pedagogika praktyczna oraz 2. Filozofia wychowania → 2.1 Teoria poznania sądów pedagogicznych oraz 2.2 Filozofia wychowania moralnego.

Nauka o wychowaniu jest ukierunkowana:

1. Teleologicznie: wychodzi od rezultatów, do których należy dążyć i jej zadaniem jest tworzenie sądów:

  • Wyjaśniających: „Jaka jest przyczyna?”
  • Prognostycznych: „Jakie ma to konsekwencje?”
  • Metodycznych (metodyka wychowania): „Jak można osiągnąć cel?”

2. Przyczynowo-skutkowo: bada relacje typu „jeśli – to”, aby znaleźć możliwości interwencji dla działań wychowawczych.

Brezinka bronił naukowej wartości pedagogiki. Krytykował pedagogikę abstrakcyjną o niejasnym, wieloznacznym, nieokreślonym i emocjonalnym sposobie wyrażania sądów. Jednocześnie próbując przekształcić słowa takie jak „wychowanie”, „kształcenie” czy „socjalizacja” w jasne pojęcia.

Edukacja (nauczanie i wychowanie) to proces technologiczny, który można planować, kontrolować i weryfikować.

Wychowanie to „działania społeczne, poprzez które ludzie starają się w jakikolwiek sposób trwale ulepszyć strukturę psychicznych skłonności innych ludzi, bądź utrzymać komponenty uznane za wartościowe, lub też zapobiegać powstawaniu skłonności, które są uznawane za szkodliwe”.

Według Brezinki analityczno-empiryczna nauka o wychowaniu próbuje za pomocą sieci teorii wyłapać, wyjaśnić, zracjonalizować i opanować zjawiska wychowania oraz nauczania. Nie jest jednak odpowiedzialna za wszystkie pytania, jakie ludzie stawiają sobie w związku z wychowaniem. Odejście Brezinki od pedagogiki w stronę nauki o wychowaniu oznaczało odejście od otwartych pytań do obiecanej, ale niespełnionej skuteczności w obszarze wychowania i nauczania.

ŹródłoPedagogika. Podstawy nauk o wychowaniu, t. 1, red. B. Śliwerski.