Adaptacja dzieci w przedszkolu

flickr.com - zeitfaenger.at

Adaptacja (z łac. „adaptatio”) oznacza przystosowanie. Jest to trudne zjawisko, zarówno dla dzieci, jak i dla rodziców posyłających swoje pociechy do przedszkola. Rodzice zapisując dziecko do przedszkola, są przekonani, że ich decyzja wpłynie korzystnie na jego rozwój i niezbędne jest do podjęcia nauki w szkole. Niestety wątpliwości pojawiają się, kiedy dziecko zaczyna stawiać opór i broni się przed pójściem do nowego miejsca.

Dlaczego dzieci trudno przystosowują się do przedszkola?

  1. Małe dziecko ma słabo ukształtowany system własnego JA i jest uzależnione emocjonalnie od najbliższych osób, dlatego będąc oderwane od najbliższych, boi się, że stanie się coś złego. W ten sposób traci poczucie bezpieczeństwa.
  2. Maluszek ma problem z porozumiewaniem się. Pomimo tego, że rozumieją go domownicy, w przedszkolu jest mu trudno, ponieważ ma kłopoty z werbalnym i niewerbalnym przekazem informacji oraz nie rozumie wszystkiego, co mówi do niego nauczycielka. Dodatkowo kojarzy nauczycielkę z utratą poczucia bezpieczeństwa i na jej widok reaguje płaczem.
  3. Małe dziecko nie potrafi samodzielnie skorzystać z toalety, rozebrać się czy ubrać. Oznacza to, że w zakresie samoobsługi jest zdane na pomoc nauczycielki. Często ma opory, aby powiedzieć o swoich potrzebach fizjologicznych, obcej pani. Zdarza się, że słabo kontroluje swoje potrzeby, jest nieporadne lub nie zdąży skorzystać z toalety, co powoduje u niego wstyd i płacz.
  4. U młodszych dzieci występuje słaba orientacja w schemacie własnego ciała i w przestrzeni oraz w upływie czasu. Dziecko skupiając się na własnych emocjach ignoruje otoczenie i nie zwraca na niego uwagi. Przez ten fakt przedszkole przez długi czas może wydawać się obce i niebezpieczne. Dodatkowo problem z orientacją w upływie czasu powoduje, że moment powrotu rodzica wydaje się wiecznością, a oczekiwanie nie niego wypełnione jest niepokojem.
  5. Dla małego dziecka rozłąka z rodzicami, na czas pobytu w przedszkolu, to jednoznaczna informacja „zostawiają mnie”. Dlatego maluchy robią wszytko, aby nie doszło do rozstania (płaczą – sygnalizują nieszczęście, wdrapują się na ręce i przytulają się – sygnalizują niebezpieczeństwo).

Jak przygotować dziecko do pobytu w przedszkolu?

  • Konieczne jest ukształtowanie dyspozycji psychicznych i umiejętności, dzięki którym dziecko może dobrze funkcjonować w nowym środowisku. Do takich dyspozycji zalicza się: umiejętność sygnalizowania swoich potrzeb, reagowanie na swoje imię i proste polecenia, tolerancja na obecność innych dzieci (dziecko nie może dokuczać innym dzieciom), brak histerycznego krzyku i złości bez powoduorientacja w powtarzalnych czynnościach, których oczekuje się od dziecka (podczas jedzenia, trzeba usiąść przy stoliku, podczas mycia rąk, należy podciągnąć rękawy i podejść do umywalki, itp.)
  • Ważne jest stopniowe przyzwyczajanie dziecka do przebywania w nowym otoczeniu, pod opieką osoby trzeciej. Należy stopniowo oswajać dziecko z innymi osobami, np. wybierając się na spacer z zaprzyjaźnioną osobą i pozostawiając z nią dziecko na parę minut, odwiedzając znajomych czy zabierając dziecko na zakupy. Takie wyjścia sprzyjają rozszerzaniu wiedzy dziecka o dalszym otoczeniu, innych pomieszczeniach, miejscach i osobach.
  • Należy kształtować umiejętność porozumiewania się dziecka z innymi. Ważne, aby wysłuchać czego chce dziecko, a nie zaspokajać jego potrzeb, zanim zdąży się odezwać. Podawać dziecku wzorce językowe, a nie dostosowywać się do mowy dziecka (zdrabniać, seplenić, nadmiernie upraszczać). Mówić prosto i konkretnie (a nie zasypywać słownictwem), zachęcać dziecko do porozumiewania się komunikatami werbalnymi.
  • Konieczne jest wdrażanie dziecka do przebywania wśród innych dzieci, na równych prawach. Dziecko powinno umieć działać z dziećmi, do czego przyczyniają się wyjścia z dzieckiem na plac zabaw, podczas których maluch uczy się tolerancji na obecność innych dzieci we wspólnej przestrzeni, natomiast dorosły może kształtować zachowania prospołeczne.
  • Można stopniowo oswajać dzieci z przedszkolem, poprzez wcześniejsze zwiedzenie placówki i organizowane spotkania integracyjne, które ułatwiają poznanie nowego miejsca, przed rozpoczęciem roku szkolnego.
  • Istotnym warunkiem korzystania z zajęć przedszkolnych jest obdarzanie uwagą nauczycielki i stosowanie się do jej poleceń.

Ważne!

  1. Dziecko nie może obrażać się i demonstrować swojej odrębności odmową wykonania zadania, naburmuszoną miną i płaczem, przy byle okazji.
  2. Konieczne jest odróżnianie zabawy (dziecko decyduje czym się bawi i kiedy może ją zakończyć), od sytuacji zadaniowej (dorosły decyduje co dziecko ma zrobić, a ono podporządkowuje się jego poleceniu).
  3. NIE WOLNO uczyć dziecka bezradności życiowej! (Do czego zalicza się mycie, ubieranie i rozbieranie biernych dzieci).
  4. Należy od najwcześniejszych lat ćwiczyć trening czystości. Już dwuletnie dziecko powinno chodzić bez pampersa, ponieważ jest na tyle silne, że może zapanować nad swoim ciałem i kontrolować zwieracze. Jest to najlepszy czas na naukę korzystania z ubikacji. Natomiast jeśli zaniedba się tą umiejętność, to pobyt w przedszkolu będzie dla dziecka trudny.

Kilka porad dla rodziców na pierwsze dni dziecka w przedszkolu.

  • Oswajaj dziecko z decyzją pójścia do przedszkola.
  • Nie ukazuj, przy dziecku, swoich wątpliwości związanych z posłaniem go do wybranego przedszkola.
  • W obecności dziecka mów dobrze o przedszkolu i okazuj swoje pozytywne nastawienie. Nigdy nie strasz dziecka przedszkolem!
  • Zadbaj o (wygodne i niewymagające zapinania zamków i wiązania sznurówek) ubranie dziecka, aby nie przeszkadzało mu w samodzielnym funkcjonowaniu w przedszkolu.
  • Rozmawiaj z dzieckiem o tym z kim pójdzie do przedszkola i wspólnie przygotujcie potrzebne rzeczy, które musi zabrać.
  • Nie przyprowadzaj dziecka do przedszkola w ostatniej chwili.
  • Żegnaj się z dzieckiem czule, ale krótko. Zapewnij, że po nie przyjdziesz po określonym wydarzeniu i zawsze dotrzymuj danego słowa.
  • W trudnych dniach adaptacyjnych okazuj dziecku więcej zainteresowania i czułości (pytaj o samopoczucie, relacje z kolegami, podejmowane zabawy i zaradność życiową).
  • Uważnie słuchaj dziecko, ale nie pouczaj, ani nie komentuj. Jeśli dziecko powie o czymś niepokojącym, zapytaj nauczycielkę, ponieważ maluch może przeinaczać fakty albo wyolbrzymiać.
  • Raz podjętą decyzję konsekwentnie realizuj, aby podczas trudnych,  adaptacyjnych dni przetrwać bez zbędnych problemów.

Źródło:
E. Gruszczyk-Kolczyńska, E. Zielińska, Dwulatki i trzylatki w przedszkolu i w domu.
Fotografia: flickr.com – zeitfaenger.at